Xuất khẩu thực phẩm sang Thụy Điển: thuế 0%, vướng ở nhà máy

Vietnam Foodexpo 2026 diễn ra từ 11 đến 14/11 tại TP.HCM, với 700 gian hàng và hơn 3.000 nhà mua nước ngoài đăng ký, theo Ban Tổ chức. Báo Công Thương dành riêng một bài cho đoàn Thụy Điển. Thông điệp của phía Thụy Điển rất rõ: doanh nghiệp Việt phải thôi cạnh tranh chủ yếu bằng giá, chuyển sang chất lượng, thương hiệu và tính bền vững. Tôi đồng ý. Nhưng câu đó chỉ có nghĩa khi dịch ra thành thông số trên bản vẽ nhà máy. Và có một sự thật ít người nói: thuế không còn là lý do. Từ 01/08/2020, nước quả, puree, gia vị Việt Nam vào EU đã chịu thuế 0%.

Ngắn gọn: năm 2025 Việt Nam xuất sang Thụy Điển 1,31 tỷ USD, nhưng thủy sản chỉ chiếm 2,6%, còn nhiều mặt hàng chế biến khác chưa có tên trong bảng thống kê. Thuế EVFTA đã về 0% từ 2020. Thứ chặn hàng Việt là ba quy định có hiệu lực trong năm 2026 và các câu hỏi về bền vững. Câu trả lời cho cả hai nằm ở bản vẽ nhà máy: dạng sản phẩm, đường, bao bì, đồng hồ đo năng lượng và mã lô.

Tóm tắt nhanh

Việt Nam xuất sang Thụy Điển 1,31 tỷ USD năm 2025, tăng 25,4%. Điện thoại, điện tử, dệt may, máy móc chiếm phần lớn; thủy sản chỉ 34,3 triệu USD, tức 2,6%.
Thuế EVFTA đã 0% từ 01/08/2020 cho nước quả, puree, quả đông lạnh, gia vị. Đối thủ ngoài hiệp định chịu tới 33,6% với nước quả.
Từ 14/6/2026, Thụy Điển áp quy định nước quả mới: thêm nhóm nước quả giảm đường (giảm ít nhất 30% đường tự nhiên).
Từ 12/8/2026, quy định bao bì mới của EU áp dụng chung, có giới hạn PFAS với bao bì tiếp xúc thực phẩm. Đến 2030, bao bì phải tái chế được.
“Bền vững” với người mua Bắc Âu là số đo trên mỗi tấn thành phẩm: điện, hơi, nước, phụ phẩm. Không có đồng hồ ở từng công đoạn thì không có số.
Ba mươi ngày sau hội chợ quyết định hội chợ có thành đơn hàng hay không.

Con số ít ai nhắc: thực phẩm mới là phần nhỏ

Bài trên Báo Công Thương không đưa số liệu thương mại. Tôi tra thêm số Hải quan Việt Nam năm 2025. Việt Nam xuất sang Thụy Điển 1,31 tỷ USD, tăng 25,4% so với năm 2024. Lớn nhất là điện thoại và linh kiện, 27,3%. Sau đó là máy tính và điện tử, dệt may, máy móc, mỗi nhóm khoảng 12%. Thủy sản, nhóm thực phẩm duy nhất có tên trong bảng, chỉ đạt 34,3 triệu USD, tức 2,6%.

Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển cho biết Việt Nam là nhà cung cấp ngoài EU lớn thứ bảy của Thụy Điển, và lớn nhất trong ASEAN. Vị trí đó do nhà máy điện tử và may mặc làm ra, chưa phải nhà máy thực phẩm.

Đọc ngược lại, đây là tin tốt. Cà phê đặc sản, hạt điều, hồ tiêu, trái cây nhiệt đới và sản phẩm chế biến từ quả, thủy sản là các nhóm bài báo nêu có tiềm năng ở Bắc Âu. Dư địa còn rất lớn. Câu hỏi là vì sao nó chưa được lấp, khi thuế đã về 0 từ sáu năm trước.

Xuất khẩu thực phẩm sang Thụy Điển năm 2025: Việt Nam xuất 1,31 tỷ USD, điện thoại 27,3%, điện tử 12,6%, dệt may 12,4%, máy móc 12,2%, thủy sản chỉ 34,3 triệu USD tức 2,6%; thuế EVFTA 0% cho nước quả, puree, gia vị từ 01/08/2020, trong khi thuế MFN với nước quả lên tới 33,6%

Thuế không còn là lý do

Theo biểu thuế TARIC của EU, mọi dòng nước quả, puree, quả đông lạnh có xuất xứ Việt Nam chịu thuế 0% từ 01/08/2020. Hàng cùng loại từ nước không có hiệp định chịu từ 9% tới 33,6%. Với gia vị nhóm 0904–0910, EVFTA cũng đưa về 0%; không có chứng từ xuất xứ thì tiêu xay chịu 4%, hỗn hợp gia vị xay 12,5%. Tôm đông lạnh và cá tra phi lê cũng 0%.

Thụy Điển nằm trong thị trường chung EU, nên ưu đãi này áp nguyên cho Thụy Điển. Lợi thế thuế đã có sẵn trên giấy. Nó chỉ thành tiền khi lô hàng qua được hai cửa: quy định của EU và Thụy Điển, rồi tới yêu cầu riêng của người mua. Cả hai cửa đó đều được quyết ở nhà máy, không ở cảng.

Tôi đã viết về cửa thứ nhất của mọi thị trường EU, tức dư lượng từ vùng trồng, ở nhiều bài khác. Bài này nói về ba thay đổi trong năm 2026, và một thứ người mua Bắc Âu hỏi nhiều hơn nơi khác: bằng chứng bền vững.

Ba quy định 2026 phải quyết trên bản vẽ

1. Nước quả giảm đường, từ 14/6/2026. Cơ quan Thực phẩm Thụy Điển đã ban hành quy định LIVSFS 2025:4 về nước quả, thay bản năm 2003, có hiệu lực từ 14/6/2026. Theo Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, quy định này đưa Chỉ thị (EU) 2024/1438 vào luật Thụy Điển. Có ba nhóm sản phẩm mới: nước quả giảm đường, nước quả giảm đường từ cô đặc, nước quả cô đặc giảm đường. Theo EUR-Lex, chỉ được gọi là “giảm đường” khi lượng đường tự nhiên giảm ít nhất 30% so với loại thông thường. Nhà sản xuất còn được tự nguyện ghi câu nước quả chỉ chứa đường có sẵn tự nhiên.

Với nhà máy, đây không phải chuyện in lại nhãn. Muốn bỏ 30% đường mà giữ hương và độ sánh, phải có một khâu công nghệ riêng. Ba hướng thường được bàn là lọc màng, dùng enzyme chuyển hoá đường, và lên men chọn lọc. Mỗi hướng kéo theo thiết bị, nhu cầu vệ sinh, hồ sơ chất hỗ trợ chế biến và cách kiểm Brix khác nhau. Khâu đó có chỗ trên mặt bằng hay không là quyết định của bản vẽ đầu tiên, không phải của năm thứ ba.

2. Bao bì, từ 12/8/2026. Quy định (EU) 2025/40 về bao bì và chất thải bao bì áp dụng chung từ 12/8/2026, thay chỉ thị bao bì năm 1994. Theo Ủy ban châu Âu, quy định có giới hạn PFAS trong bao bì tiếp xúc thực phẩm khi vượt ngưỡng, và đặt mục tiêu mọi bao bì trên thị trường EU tái chế được về mặt kinh tế vào năm 2030.

Nhà máy thường coi bao bì là hàng mua ngoài. Ở EU, bao bì là một phần của sản phẩm. Drum vô trùng, bao trong thùng, lon, chai, túi nhiều lớp: mỗi loại quyết định khâu chiết rót, mức vệ sinh phòng và nhà cung cấp màng. Chọn loại màng nhiều lớp khó tái chế hôm nay, năm 2030 có thể phải đổi cả máy chiết rót.

3. Hồ sơ lô và truy xuất. Bài báo nhắc tới an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc như một trong ba hướng hợp tác. Với nhà máy, truy xuất là chuyện của mã lô: lô thành phẩm này dùng quả từ vùng nào, thu hái ngày nào, qua ca nào, bồn nào. Mã lô phải được thiết kế từ cổng nhận nguyên liệu, theo câu hỏi người mua sẽ hỏi, không theo phần mềm đang có.

Ba mốc quy định với thực phẩm vào Thụy Điển và EU: 01/08/2020 thuế EVFTA 0%; 14/06/2026 quy định nước quả mới của Thụy Điển LIVSFS 2025:4 thêm nhóm nước quả giảm đường ít nhất 30%; 12/08/2026 quy định bao bì (EU) 2025/40 áp dụng chung, giới hạn PFAS; 2030 mọi bao bì tái chế được; mỗi mốc kéo theo một quyết định trên bản vẽ nhà máy

“Bền vững” với người mua Bắc Âu là một con số trên mỗi tấn

Theo Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, thị trường này đòi hỏi nghiêm về an toàn thực phẩm, môi trường và truy xuất; nhu cầu hàng hữu cơ, thân thiện môi trường đang tăng. Bài Báo Công Thương nêu đúng các lĩnh vực công nghệ phía Thụy Điển muốn hợp tác: năng lượng hiệu quả, giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn, bao bì bền vững.

Tôi gặp nhiều nhà máy trả lời câu hỏi bền vững bằng ảnh tấm pin mặt trời trên mái. Người mua chuyên nghiệp không hỏi ảnh. Họ hỏi số: bao nhiêu kWh điện, bao nhiêu kg hơi, bao nhiêu m³ nước cho mỗi tấn thành phẩm; bao nhiêu phần trăm phụ phẩm ra khỏi cổng thành tiền. Câu hỏi đó chỉ trả lời được khi nhà máy có đồng hồ đo ở từng công đoạn: tháp cô đặc, thanh trùng, rửa CIP, kho lạnh. Một đồng hồ tổng ở trạm điện không tách được công đoạn nào ăn năng lượng nhất.

Đồng hồ đo phải có trên bản vẽ điện và bản vẽ ống ngay từ đầu. Lắp thêm sau khi nhà máy đã chạy thì tốn gấp nhiều lần, và thường chỉ lắp được một phần. Đây là chỗ câu “cạnh tranh bằng chất lượng và bền vững” trở thành một dòng trong danh mục thiết bị.

Câu người mua Bắc Âu sẽ hỏi	Nhà máy trả lời bằng gì	Quyết định ở đâu trên bản vẽ
Sản phẩm thuộc nhóm nào theo quy định nước quả mới, có giảm đường không	Bảng thông số: Brix, đường, axit, cách xử lý	Có hay không khâu giảm đường; vị trí, tiện ích cho khâu đó
Bao bì gì, có PFAS không, tái chế được không	Hồ sơ vật liệu bao bì, tuyên bố của nhà cung cấp	Dạng bao bì, máy chiết rót, phòng chiết rót
Điện, hơi, nước trên mỗi tấn thành phẩm	Số đo theo tháng, theo công đoạn	Đồng hồ đo ở từng công đoạn trên bản vẽ điện, ống
Phụ phẩm đi đâu	Cân bằng vật chất, tên người mua phụ phẩm	Dòng phụ phẩm, băng tải, chỗ chứa, lối xe
Lô này từ vùng nào, ngày nào	Mã lô truy từ thành phẩm về vùng trồng	Điểm ghi mã ở cổng nhận, bồn chứa, khâu chiết rót

Từ câu hỏi của người mua Bắc Âu tới bản vẽ nhà máy: nhóm sản phẩm và đường quyết định khâu giảm đường; bao bì quyết định máy chiết rót; điện, hơi, nước trên mỗi tấn quyết định đồng hồ đo từng công đoạn; phụ phẩm quyết định dòng phụ phẩm; truy xuất quyết định điểm ghi mã lô

Ba mươi ngày sau hội chợ: việc cụ thể

Phía Thụy Điển nói triển lãm có thể là cầu nối cho các dự án hợp tác dài hạn. Cầu chỉ có người đi qua khi doanh nghiệp làm tiếp các việc sau, trong 30 ngày:

Gửi bảng thông số kỹ thuật bằng tiếng Anh cho từng người mua đã gặp, trong tuần đầu. Ghi rõ Brix, axit, vi sinh, dư lượng, hạn dùng, quy cách bao bì.
Hỏi lại người mua bằng văn bản: họ cần chứng nhận nào, bao bì nào, có cần số đo năng lượng, phát thải trên mỗi tấn không. Câu trả lời đó là đề bài cho nhà máy.
Đối chiếu sản phẩm với quy định nước quả mới của Thụy Điển và Chỉ thị (EU) 2024/1438 trước khi chào hàng nước quả. Xác định sản phẩm thuộc nhóm nào.
Xin nhà cung cấp bao bì hồ sơ vật liệu và cam kết về PFAS cho bao bì tiếp xúc thực phẩm.
Liên hệ Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển để có thông tin thị trường và danh sách nhà nhập khẩu, như bài báo khuyến nghị.
Nếu đang chuẩn bị đầu tư hoặc nâng cấp dây chuyền: đưa năm câu hỏi ở bảng trên vào đầu bài kỹ thuật, trước khi xin báo giá thiết bị.

Phần bài viết không làm thay được

Bài viết đưa ra khung đọc và các mốc quy định. Nó không làm được những việc sau cho dự án của anh chị:

Chọn dạng sản phẩm và người mua cụ thể ở Bắc Âu từ vùng nguyên liệu, giá thu mua và vốn thật của doanh nghiệp.
Chọn công nghệ giảm đường phù hợp với từng loại quả, tính tiện ích và chi phí trên mỗi tấn.
Bố trí mặt bằng có đủ khâu chiết rót theo bao bì đích, đồng hồ đo từng công đoạn, dòng phụ phẩm và điểm ghi mã lô.
Đối chiếu yêu cầu người mua với thông số thiết bị trước khi ký hợp đồng.

Nếu anh chị vừa gặp người mua Bắc Âu ở Vietnam Foodexpo và đang tính bước tiếp theo cho nhà máy, hãy bắt đầu bằng một phiên chẩn đoán dự án: 45–60 phút, không tính phí. Mang theo ba thứ: yêu cầu của người mua (email, bảng tiêu chuẩn), số tấn nguyên liệu mỗi ngày ở đỉnh vụ, và sơ đồ dây chuyền hiện có nếu đã có.

Đọc thêm:

Chọn thị trường trước, chọn máy sau.

Nguồn tham khảo

Bảo Ngọc – Lê Na, “Vietnam Foodexpo 2026 mở rộng cơ hội hợp tác Việt Nam – Thụy Điển”, Báo Công Thương, 11/11/2026 — 11–14/11/2026 tại TP.HCM, 700 gian hàng, hơn 500 doanh nghiệp, hơn 3.000 nhà mua nước ngoài đăng ký; ba hướng hợp tác; ngành hàng tiềm năng ở Bắc Âu; nhận định của Lãnh sự danh dự Thụy Điển tại TP.HCM. congthuong.vn (tra 13/11/2026).
Vietnam Briefing, “Vietnam-Sweden Trade Overview 2026” (cập nhật 11/06/2026), số liệu Hải quan Việt Nam năm 2025: xuất khẩu sang Thụy Điển 1,31 tỷ USD (+25,4%), cơ cấu mặt hàng, thủy sản 34,3 triệu USD (2,6%). vietnam-briefing.com (tra 13/11/2026).
Bộ Công Thương, “EVFTA mở lợi thế thuế quan, doanh nghiệp Việt phải nâng chuẩn để chinh phục thị trường Thụy Điển”, 01/07/2025 — ý kiến Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển: vị trí nhà cung cấp ngoài EU thứ bảy, yêu cầu an toàn thực phẩm, môi trường, truy xuất, xu hướng hàng hữu cơ. moit.gov.vn (tra 13/11/2026).
Trung tâm WTO và Hội nhập – VCCI, “Thụy Điển cập nhật quy định về thực phẩm chế biến”, 08/04/2026, dẫn Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển — LIVSFS 2025:4 về nước quả, hiệu lực 14/6/2026, nội luật hoá Chỉ thị (EU) 2024/1438. trungtamwto.vn (tra 13/11/2026).
EUR-Lex, tóm tắt quy định về nước quả và sản phẩm tương tự (Chỉ thị 2001/112/EC sửa bởi Chỉ thị (EU) 2024/1438) — nhóm giảm đường khi đường tự nhiên giảm ít nhất 30%; câu ghi nhãn tự nguyện. eur-lex.europa.eu (tra 13/11/2026).
Ủy ban châu Âu, trang Packaging waste — Quy định (EU) 2025/40, hiệu lực 11/02/2025, áp dụng chung từ 12/08/2026; giới hạn PFAS trong bao bì tiếp xúc thực phẩm; mục tiêu bao bì tái chế được vào 2030. environment.ec.europa.eu (tra 13/11/2026).
Biểu thuế TARIC của EU, xuất xứ Việt Nam (tra 10/10, 17/10 và 29/10/2026) — nước quả, puree, quả đông lạnh 0% theo EVFTA từ 01/08/2020, MFN 9–33,6%; gia vị 0904–0910 0%, tiêu xay MFN 4%, hỗn hợp gia vị xay 12,5%; tôm đông lạnh, cá tra phi lê 0%. TARIC.
Kinh nghiệm thiết kế dây chuyền của tác giả: bảng năm câu hỏi của người mua và quyết định trên bản vẽ; đồng hồ đo theo công đoạn; ba hướng công nghệ giảm đường được nêu ở mức nguyên lý.

Bài viết của Paul Nguyen, góc nhìn kỹ thuật bổ sung cho bài báo nêu ở Nguồn 1 (truy cập ngày 13/11/2026). Số liệu thương mại là số Hải quan Việt Nam do Vietnam Briefing tổng hợp; quy định Thụy Điển dẫn qua Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, chưa đọc toàn văn LIVSFS 2025:4. Lời phía Thụy Điển được diễn đạt lại theo bài báo. Ảnh đại diện: nền ảnh của Abhishek Navlakha trên Pexels (https://www.pexels.com/photo/35662997/).